Tchaikovsky'nin son senfonisi hakkında.

1.Adagio-Allegro non troppo

2.Allegro con grazia

3.Allegro molto vivace

4.Adagio lamentoso 

Senfoninin ilk bölümü kendi içinde bir ''senfonik şiir'' gibidir. ''Adagio'' işaretini taşıyan giriş kesiminde kullanılan , fagotun kalın sesiyle sunduğu , simetrik üç motiften kurulu tema , adeta bir yas habercisidir. Bu tema daha sonra , soluk soluğa Allegro'nun uğultusuna bağlanmaktadır. Majör tondaki ikinci tema , kemanlardan işitilir. Bu tema , Çaykovski'nin yazdığı en duygulu melodilerden biridir ; değişik çalgılamalarla yinelenip , uzun bir ''diminuendo'' ile söner giderken , orkestra ani bir patlama ile bu dingin ortamı değiştirir. Bölümün gelişiminde trombonlardan , Ortodoks Requiem'inden alınma bir koral duyulur. Arada kaderin , Dördüncü ve Beşinci senfonilerde işlenen o kaçınılmaz temanın belirdiğini işitiriz. İkinci temanın lirik bir tavır içindeki dönüşünü , ''pizzicato'' olarak çalınan inişli bir dizi gamın oluşturduğu koda izler.



Bunca tedirginlikten sonra sıra , ikinci bölümdeki gevşemeye , rahatlamaya gelmiştir. Bu bölümün teması , tatlı , zarif , alışılmadık biçimde ''beş zamanlı'' olarak düzenlenmiş bir vals'tir. Bölümün ortalarında , ilk bölümde karşı karşıya geldiğimiz gerginlik bir kez daha belirir gibi olmakta , daha sonra dinginlik geri dönmektedir.



Üçüncü bölümde umutsuzluk , karamsarlık gene egemen olur. bu bölüm , şeytanca , esriklik içinde bir ''scherzo'' olarak sürekli , durup dinlenme bilmeyen bir devinim getirir. Ana tema bir ''tarantella'' dır.



Dördüncü bölüm , bir yakarış , Çaykovski'nin önsezi ile yakaladığı bir ''kendinden vazgeçme'' niteliğindedir. Kemanların acı veren bir teması ile başlar, dua benzeri bir yanıtla sürer. Bölümün orta kesiminde , majör tonda bir başka üzüntü ve kaygı yüklü tema belirir. Daha sonra baştaki yalvarma atmosferine dönülür. Kodada birinci bölümde duyulan koral , bu kez bakır üfleme çalgılardan duyulmakta , senfoni , minör tonda , yaylı çalgıların en alt perdelerden yakarışları ile sona ermektedir...



kaynak...Üner Birkan - Dinleyicinin Kitabı